Pacjenci zgłaszający się do gabinetów lekarskich pytani o oczekiwania dotyczące leczenia często odpowiadają: może pomogłaby jakaś psychoterapia...

Celem psychoterapii wynikającym z jej definicji są takie oddziaływania terapeutyczne, które  korygują zaburzenia przeżywania i zachowania oraz zmniejszają lub usuwają objawy i przyczyny choroby, w tym cechy osobowości powodujące zaburzenia przeżywania. Aby więc psychoterapia była efektywna, musi być tak samo konkretna i celowa jak nóż chirurga.

Zespół hiperkinetyczny to problem neurorozwojowy. Objawy nie mogą zatem zostać usunięte, bo związane są ze specyficznym dla zaburzenia funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego. Niektóre z nich zmniejszają się wraz z dojrzewaniem mózgu (pacjenci z nich „wyrastają”), na przykład z wiekiem dzieci są mniej ruchliwe.  Zaburzenia uwagi i impulsywność występujące w dzieciństwie często utrzymują się również w dorosłości. Powodują trudności w relacjach rodzinnych, partnerskich, towarzyskich, zawodowych. Zadaniem psychoterapii w ADHD jest pomoc w ich rozwiązywaniu lub zmniejszeniu.

ADHD jest rozpoznawane najczęściej w dzieciństwie. Strategie radzenia sobie z problemami wynikającymi z zaburzenia muszą zatem uwzględnić oddziaływania na całe środowisko dziecka.

Wobec opiekunów dzieci po rozpoznaniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej powinny być zastosowane interwencje, które pomogą zrozumieć jego biologiczne tło oraz poradzić sobie z wynikającymi z tego konsekwencjami. Konieczna jest psychoedukacja rodziców i nauczycieli, która wyjaśni im zachowania dziecka i wskaże skuteczne metody wychowawcze, niekarzące go jednocześnie za objawy. Sprawdzonym sposobem są prowadzone przez poradnie psychologiczno-pedagogiczne lub inne placówki (poradnie zdrowia psychicznego dla dzieci, centra pomocy rodzinie) tzw. „Szkoły dla Rodziców”, czyli treningi poznawczo-behawioralne stosujące techniki wzmacniania pożądanych zachowań, ćwiczące umiejętności wydawania poleceń, konstruowania obowiązujących zasad i sposobów radzenia sobie w sytuacjach ich nieprzestrzegania. Istotne jest uzupełnienie tych treningów o pracę terapeutyczną z dziećmi (środkami terapeutycznymi dostosowanymi do ich wieku rozwojowego). W przypadku małych dzieci stosuje się między innymi trening ruchu rozwojowego Weroniki Sherborne, który pomaga rodzicom odkrywać zasoby dziecka, a dziecku doświadczać wspierającej i niekarzącej obecności rodzica. Dzieci w młodszym wieku szkolnym chętnie podejmują pracę nad problemami z zachowaniem w formie bajkowej psychodramy. W wytycznych leczenia ADHD duże znaczenia przypisuje się treningom umiejętności społecznych czy treningom zastępowania agresji. U nastolatków zalecane są treningi interpersonalne i treningi radzenia sobie z emocjami. Treningi umiejętności zachowań społecznych pomagają dziecku zrozumieć, co w swoim zachowaniu może zmienić, aby nie doświadczać odrzucenia przez dorosłych i rówieśników, pozwalają też zaprezentować swoje mocne strony.

Gdy u dzieci i młodzieży występują zachowania niedostosowane społecznie, konieczne jest wdrożenie postępowania socjalizującego. Ponieważ objawy ADHD dotyczą głównie obszaru zachowania, najlepsze efekty przynosi stosowanie terapii poznawczo-behawioralnej opartej między innymi na modelowaniu zachowań i tzw. myśli negatywnych, których często doświadcza osoba doznająca porażek emocjonalnych niewynikających z celowego działania. Zaburzeniom hiperkinetycznym towarzyszą niekiedy problemy psychiczne wymagające zastosowania innych sposobów terapeutycznych. Przykładowo zaburzenia lękowe, depresja, zaburzenia osobowości mogą wymagać podjęcia terapii indywidualnej, na przykład w nurcie psychoterapii psychodynamicznej. W rodzinach dzieci z ADHD częściej występują problemy wymagające interwencji terapeuty rodzinnego (zaburzenia komunikacji, konflikty pomiędzy dorosłymi, przemoc). Istotny jest dobór techniki pracy terapeutycznej do rodzaju i stopnia nasilenia problemu. Planując z pacjentem wspólną „podróż terapeutyczną”, terapeuta niezależnie od nurtu terapeutycznego, w którym pracuje, obowiązany jest zawrzeć z pacjentem „kontrakt terapeutyczny” uwzględniający: cele, zasady współdziałania i odpowiedzialności za proces terapeutyczny, a także częstość spotkań, długość trwania terapii i sposób wynagrodzenia terapeuty.

Izabela Gorzkowska | 2010-03-17

Dziecko z ADHD...

Stephen S. Strichart, Charles T. Mangrum II

Problemy ze sn...

Zaburzenia snu i związane z nimi problemy w funkcjonowani...